1. Դո՛ւրս գրել այն բառերը, որոնցում գրաբարյան ն վերջնահնչյունը
հոգնակիի կազմության ժամանակ չի վերականգնվում, բայց վերականգնվում
է բառակազմության ժամանակ։
Կողմ, բեռ-բեռներ, գառ-գառներ, դուռ-դռներ, մաս, թոռ–թոռներ, լեռ-լեռներ, ծունկ, ծոռ-ծոռներ, հարս-հարսներ, սերմ, ձուկ-ձկներ, մուկ-մկներ,
նուռ–նռներ։

 Առանձին սյունակներով դո՛ւրս գրել եզակի և հոգնակի
գոյականները։ Երեք եզակի և երեք հոգնակի գոյականներով կազմել նախադասություններ։
Ես նայում եմ սեգ Արագած սարին,
Դարերի ձյուն կա նրա կատարին,
Ժայռեր կան այնտեղ շանթերից կիսված,
Հողմերից ծեծված, արևից կիզված,
Եվ անդունդներ կան գագաթներն ի վար
Վշտի պես խորունկ, ցավի պես խավար…
Սակայն լանջերին արև՜ է, գարո՜ւն,
Աղբյուրն է խոսում, խայտում է առուն,
Բուրմունքը թևին՝ զեփյուռն է խաղում,
Բոսոր կակաչն է հովից ծիծաղում,
Ծաղիկն է բուսնում ժայռին ու քարին,
Թեկուզ դարերի ձյուն կա կատարին,
Թեկուզ հողմածեծ գագաթներն ի վար
Անդունդներ կան մութ, վշտի պես խավար։ Վահագն Դավթյան

Եզակի։ սեգ, սար, ձյուն, կատար, արև, վիշտ, ցավ, գարուն, աղբյուր, առու, բուրմունք, զեփյուռ, կակաչ, ծաղիկ, ժայռ, քար, ձյուն․

Գյուղի բնակիչները սարից ծաղիկ էին հավաքում։

Երեխաները քարով կոտրեցին տան պատուհանը։

Հոգնակի։ դարեր, ժայռեր, շանթեր, հողմեր, անդունդներ, գագաքներ, լանջեր․

Դարեր շարունակ այդ երաժշտությունը հնչում էր և չէր մոռացվում։

Ժայռերի արանքներով փոքր գետակներ էին հոսում։

Լանջերը ծաղկել էին և վարդագույն էին ծաղիկների գույնից։

Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերի հոգնակին է կազմվում
–եր վերջավորությամբ։
1. բեռնարկղ, բառատետր, բնագիր, պատմագիր
2. գլխաշոր, դեղատոմս, ձկնորսանավ, ամսագիր
3. ածխակույտ, ակնաբիբ, բաժնետեր, դասաժամ
4.եզրաշերտ, թաղամաս, լաստանավ, զարդասյուն
5. մեղրամոմ, յուղաբիծ, նավթահոր, շնագայլ
6. ջրաբույս, սառցադաշտ, որմնանկար, վարելահող
7. անվաճաղ, արքայատոհմ, բնակվարձ, գետաձի
8. գիտափորձ, զոդաձող, երկաթալար, էլեկտրասարք
9. թոնրատուն, ճամփեզր, մատենացանկ, թիթեղագործ
10. մեկնակետ, մարզաձև, ջրաշիթ, ուրվագիծ

Վարժություն 4։ Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերի հոգնակին է
կազմվում –ներ վերջավորությամբ։
1. գորգագործ, որմնադիր, մեղվաբույծ, էքսկավատորավար
2. ածխահատ, գյուղատնտես, այգեգործ, երգիծաբան
3. հանդիսատես, հատապտուղ, էլեկտրամուրճ, հեքիաթագիր
4. հրուշակագործ, ձիթաբլիթ, հերթապահ, մանկաբույժ
5. պատգամ, պատճեն, ջրատար, սննդամթերք
6. տիեզերագնաց, ուղղաթիռ, փականագործ, քարայր
7. քարհատ, առակագիր, ատամնաբույժ, արգելացանց
8. բնանկար, գաջագործ, դեղասրվակ, խճանկար
9. ծաղկաբույծ, համազգեստ, հատապտուղ, մեդալակիր
10. նորաբնակ, շերամապահ, սերնդակից, վաճառատեղ

2.Բառերից որո՞նք են գոյական.
անբեկանելի, ունելի, կիսադեմ, տխրադեմ, արդուզարդ, նկարազարդ, շարական, ընտանեկան, խորագին, գլխագին։

3. Նշի՛ր անհոգնական գոյականները.
Ֆիլիպիններ, մաթեմատիկա, քննություն, կաթ, գաղտնիք, գինի, աշակերտություն, մարմար, բարկօղի, հանրահաշիվ, բեռ, հոգևորականություն, քիմիա, մթություն, դարվինիզմ, բնապաշտպանություն։

4.Կազմի՛ր տրված գոյականների հոգնակին.

մարզատոն-մարզատոբժներ, հավատարմագիր-հավատարմագրեր, ուղեցույց-ուղեցույցներ, հիվանդայց-հիվանդայցեր, մենապար-մենապարեր, մեկնակետ-մեկնակետեր, գիսաստղ-գիսաստղեր, ճամփեզր-ճամփեզրեր, հաղորդալար-հաղորդալարեր, զորացույց-զորացույցեր, նավթամուղ, ծիսակարգ, հետնախորշ, կամարասյու, մաքսանենգ, ջրէջք։

5.Առանձնացրո՛ւ գոյականները։

• Ամուսինն անցյալ ամառ էր մեռել՝ ոչ մի ժառանգություն չթողնելով։
• Ձին ճանաչում էր այդ հովտի բոլոր բույրերն ու հոտերը։
• Ձորակներում հիմա էլ կա Մանասի տնկած այգին՝ սպիտակ ու կարմիր վարդերի թփերով։
• Անին չէր մոռացել ո՛չ նրա սև վերարկուն, ո՛չ գունատ դեմքը։

Սաադին բանաստեղծ էր։ Լրացել էր նրա 100 ամյակը։ Սաադին զգում էր, որ իր կյանքը մոտենում էր ավարտին, և որոշում է վայելել իր վերջին գարունը։ Առավոտյան շատ վաղ է արթնանում, գնում է պարտեզ, նստում ծաղկած հասմիկի տակ և վայելում բլբուլների երգը։ Սաադին շատ էր ծերացել, բայց իր բանաստեղծական ոգին դեռ լսում էր և տեսնում էր աշխարհի գեղեցկությունը։

«Սիրող սիրտը լսում է միշտ այն բոլոր խոսքերը, որ մրմնջում են իրերը։ Աշխարհը լի է հնչուն դաշնակություններով։ Աշխարհը թրթռում է անվախճան և սիրավառ արբեցումով»,- հիշում է Սաադին իր հին խոսքերը։

Սաադին սուզված բնության երգերի մեջ, հասկանում է, որ իր կյանքը մի գիշերվա երազի պես անցավ։ Ամեն օր նայել է աշխարհին և ամեն օր զարմացած, կարծես առաջին անգամ է տեսել։

Ծերունուն այցի է գալիս իր սիրած շիրազուհին՝ Նազիաթը։ Աղջիկը նրան վարդեր է բերել և առաջարկում է այդ ծաղիկների բույրը զգալով փորձել հիշել և պահել այն՝ չմտածելով դրանց վաղանցիկության մասին:

Սաադին հոգու խորքից նայում է աշխարհին և իր առջև լուսաժպտուն աղջկան և ասում․- Քո շուշան մատներով գրի՛ր «Գյուլստան»-իս հետին էջի վրա իմ այս վերջին խոսքերը․ «Ծնվում ենք ակամա, ապրում ենք զարմացած, մեռնում ենք կարոտով…»։

Այս խոսքերը երկար մտածել են տալիս ընթերցողին, և հուշում որ պետք է վայելել ու գնահատել մեզ տրված ամեն մի բարիքն ու ապրել այսօրվա օրով, քանի որ կյանքը շատ երկար է, բայց երազի պես կարճ է անցնում։

Աղբյուր՝ «Սաադիի վերջին գարունը»

Երեխա է համարվում 18 տարին չլրացած յուրաքանչյուր անձ։

Երեխայի իրավունքներն անչափահաս մարդուն ընձեռնված հնարավորություններն են․ նրա գոյության, դաստիարակության, զարգացման և որպես մարդ կայացման համար։

Արգելվում է երեխային ներգրավել իր տարիքին ոչ համապատասխան, առողջությունը վնասող աշխատանքների մեջ։

ԵՐԵԽԱՅԻ ԱՌԱՆՁԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ

1․ Երեխան ծննդյան պահից ունի անվան և քաղաքացիոըթյան իրավունք։

2․ Սեռական շահագործումից, թմրանյութերի և հոգեներազդող նյութերի ապօրինի չարաշահումից երեխայի պաշտպանված լինելու իրավունք։

3․ Երեխան ունի տնտեսական շահագործումից պաշտպանված լինելու և աշխատանքի իրավունք։

4․ Երեխան ունի ձեռնարկատիրական գործունեության և իր վաստակը տնօրինելու իրավունք։

5․ Երեխան ունի հանգստի և ժամանցի, իր տարիքին համապատասխան խաղերին և միջոցառումներին ազատորեն մասնակցելու իրավունք։

6․ Երեխան ունի առողջության պահպանման իրավունք։

7․ Երեխան ունի մտքի, խղճի և դավանանքի ազատության իրավունքներ։

8․ Երեխան ունի կրթություն ստանալու իրավունք։

9․ Երեխան ունի ստեղծագործական ազատության և մշակութային կյանքին մասնակցելու իրավունք։

10․ Երեխան ունի իր բարեկեցության նպաստող տեղեկատվության իրավունք։

11․ Ծնողազուրկ, խնամքից զրկված երեխան ունի պետության կողմից պաշտպանության, խնամքի, դաստիարակության և օգնության իրավունք։

Նյութերը և գործոնները, որոնք բացասական ազդեցուցություն են թողնում մարդկանց վրա և առաջաջացնում են տարբեր հիվանդություններ միավորվում են մի քանի խմբերում: Դրանցից կարևոր են քաղծկեղածինները, մուտածինները, արատածինները։

Քաղծկեղածինները այն նյութերն են, որոնք մարդկանց մոտ առաջացնում են չարորակ գոյացություններ: Մարդկությանը հայտնի են նմանատիպ նյութերի մոտ 500 տեսակ: Առավել հայտնի են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները, ռենտգենյան ճառագայթները, նիտրատները:

Մուտածինները իրականացնում են փոփոխություններ քրոմոսոմներում։ Օրինակ՝ ռենտգենյան ճառագայթները, գամմա-ճառագայթները, նեյրոնները, որոշ վիրուսներ և այլն:

Արատածինները (հրեշածինները) առաջացնում են արատներ, որոնք ինքնուրույն զարգանում են և վերածվում են հիվանդությունների։ Հաճախ որպես արատածին հանդես են գալիս մուտածինները, ինչպես նաև այնպիսի աղտոտիչներ, ինչպիսիք են պեստեցիդները, պարարտանյութերը, աղմուկը և այլն:

Տեխնածին են կոչվում այն նյութերը, որոնք առաջացել են մարդու տնտեսական գործունեության պատճառով և նպաստել անցյալում գոյություն չունեցող նոր հիվանդությունների։ Դրանք են՝ կադիում, կապար, սնդիկի միացություններ և այլ թունավոր նյութերը։

Մարդու առողջության վրա բացասական ազդեցություն են թողնում նաև որոշ օրգանական ծագման նյութեր: Դրանցից հատկապես վտանգավոր են ածխաջրածնային միացությունները: Իսկ անօրգանական ծագման վտանգավոր նյութերի շարքում են մտնում ծանր մետաղները՝ ցինկը, երկաթը, մանգանը, պղինձը և այլն։

Շրջակա միջավայրի աղտոտումը անմիջապես ազդում է մարդու առողջության վրա։ Էկոլոգիական տեսանկյունից հիվանդությունը դիտարկվում է որպես անբավարար ադատպտացիա միջավայրին, որը թողնում է բացասական հետեվանքներ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության սահմանմամբ՝ առողջությունը ոչ թե հիվանդությունների բացակյությունն է, այլ ֆիզիկական, սոցիալական և հոգեկան բարեկեցության վիճակը։

Գոյություն ունեն աղտոտման տարբեր ձևեր։ Մարդու կողմից կենսոլորտ է ներմուծվել է մոտ 4 միլիոն նյութ, բացի այդ տարեկան միջավայր է նետվում շուրջ 1000 նոր նյութ։ Այդ նյութերի մեծ մասը օտար են մարդու և այլ օրգանիզմների համար։ Այս ամենը կապված է հիվանդությունների և դրանց աճի հետ։

Մարդու առողջության վրա ազդում է նաև սոցիալական և տնտեսական պայմանները։ Այսինքն հնարավոր է ունենալ ֆիզիկաքիմիական ու բնական առումով մաքուր միջավայր, սակայն անբարենպաստ սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի պատճռով հանդիպել վտանգավոր հիվանդությունների, որոնք կարող են նպաստել անգամ մահվան։

Առողջությունը պայմանավորված է նաև գենետիկայով։ Ուսումասիրությունները ցույց են տալիս, որ մարդկանց առողջական վիջակի 20% — 25% կախված է գենետիկական չափանիշից, իսկ 75% — 80% անհատի ապրելակերպից և շրջակա միջավայրից։

Armenian wedding is a very big holiday. The ceremony includes betrothal, engagement and wedding itself. All the relatives and family friends are invited, presents are bought, and food is cooked. All so that everyone can celebrate the health and success of the new couple. As a rule the closest married couple known by the groom and the bride is the God family. The Godfather must bring the most expensive wedding gift. By the way, giving presents is a separate ceremony. The relatives of the groom and the bride and the guests give the newly-married couple jewelry, fabrics, household goods, and money. Armenian weddings are more of a celebration for the parents, and cost a lot of money, that is why parents are the ones who mostly pay for it. But nowdays there are couples who prefer a smaller party with their closest people, friends and minimal traditions. Personally I think that armenian weddings are really beautiful, but everyone has the right to not follow the traditions and choose how to celebrate their special day without being judged.

Մի մրահոն աղջիկ տեսա

Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Ռիալտոնի կամուրջին,
Հորդ մազերը՝ գետ գիշերվան,
ԵՎ հակինթներ՝ականջին:

Աչքերը սեւ՝ արեւներ սեւ:
Արեւների պես անշեջ,
Գալարում էր մեջքը թեթեւ
Ծաղկանման շալի մեջ:

Աչքս դիպավ աչքի բոցին,
ՈՒ գլուխս կախեցի.
Ժպտաց ժպտով առեղկծվածի,
Հավերժական կանանցի:

Միամիտ չեմ՝ հավատամ քեզ.
Տառապանքս փորձ ունի. –
Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,
Կոտորեց սիրտս պատանի…

Ավետիք Իսահակյանը պատմում է մի դեպքի մասին, որը տեղի էր ունեցել Իտալիայում Ռիալտոյի կամրջին, նա մի սևաչյա գեղեցկուհու է հանդիպում և պատմում է նրա բոլոր քնքշությունների մասին, սակայն բանաստեղծությունը ափփոփում է ասելով, որ չի խաբնվի այլևս նրա ժպիտին, քանի որ անցյալում արդեն հասցրել էին կոտրել իր պատանի սիրտը:

Քո երգերն իրենց ինքնուրույն ու պատկերավոր գեղեցկությամբ անզուգական տեղ են բռնում:
Վ. Տերյան

Ավետիք Իսահակյանը խորացրեց և ծավալեց ժողովրդական երգի կուլտուրան` թե իբրև արտաքին ձև, և թե իբրև, մանավանդ, բովանդակություն:
Դ. Դեմիրճյան

Իսահակյանը մեծ է և սիրելի նրանով, որ ոչ միայն կարեկցաբար լացել է և մարգարեաբար անիծել, այլև հնչեցրել է եղբայրության և ազատության զանգը, տառապյալ մարդկությանը կոչ է արել դուրս գալ բռնակալների դեմ:
Ե. Չարենց

Իսահակյանն առաջնակարգ բանաստեղծ է, թերևս հիմա չկա այդպիսի առաջնակարգ ու պայծառ տաղանդ ամբողջ Եվրոպայում:
Ալ. Բլոկ

.Որ շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ։

1)դրվատել, կշտամբել, պախարակել, դատափետել

2)հմուտ, ճարտար, վարժ, զգլխիչ

3)կուտակել, շրջապատել, հավաքել, ժողովել

4)անհաստատ, խախուտ, անկայուն, խարխուր

2. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ

1)դեռափթիթ, մատղաշ, մանկամիտ, պատանի

2)դժխեմ, անողորմ, ժանտ, վայրագ

3)թաքնվել, պարուրել, քողարկել, սքողել

4)մեծանուն, հանրահայտ, հռչակավոր, սնապարծ

3.Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ

1)դանդաղ, ծանր, անշտապ, անփույթ

2)խանդաղատանք, փաղաքշանք, գորովանք, սեթևեթել

3)ճշմարիտ, ստույգ, ուղիղ, շիտակ

4)անիմաստ, անմիտ, անկաշկանդ, անհեթեթ

4.Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ

1)աստանդական, ասպնջական, վանատուր, վաղնջական

2)վայրագ, փառասեր, մեծամիտ, անհարգալից

3)համայն, ամենայն, ամբողջ, բովանդակ

4)դրացի, հարևան, կողակից, դրկից