Հողը երկրակեղևի վերին փխրուն և բերքատու շերտն է, որտեղ աճում են բույսերը: Հողային ծածկույթն առաջանում է երկարատև ժամանակի ընթացքում (100 տարում առաջանում է 1 սմ հաստության շերտ). դրա առաջացմանը մասնակցում են բնության բոլոր բաղադրատարրերը (կլիմա, ջրեր, ռելիեֆ, բուսական ու կենդանական աշխարհներ) և մարդը` իր տնտեսական գործունեությամբ:

Հողի հիմնական հատկությունը բերիությունն է, որով այն դառնում է գյուղատնտեսական արտադրության հիմնական անփոխարինելի միջոց և աշխատանքի առարկա։ Գյուղատնտեսական մշակաբույսերից բարձր բերքի ստացման գործում կարևոր նշանակություն ունի մարդու տնտեսական գործունեությունը ոռոգումը, պարարտացումը, չորացումը և այլն։

Օդի և ջրի նման՝ հողը ևս ենթակա է աղտոտման։ Դրա աղտոտման աղբյուրներից մեկը մթնոլորտն է։ Մթնոլորտի աղտոտիչները նստում են հողի մակերևույթին։ Հողի աղտոտման աղբյուրներ են նաև մետաձուլական գործարանների, նավթաարդյունաբերական և արդյունաբերական այլ ձեռնարկությունների թափոնները։ Հողի աղտոտման մեկ այլ աղբյուր է ժամանակակից գյուղատնտեսությունը, որը չի կարող չկիրառել թունաքիմիկատներ և պարարտանյութեր, քանի որ դրանց բացակայության դեպքում բերքի մեծ կորուստներ ունենալու վտանգ է սպառնում։ Վտանգը մեղմացնելու նպատակով շատ տնտեսություններում կիրառվում են վնասատուների դեմ պայքարի կենսաբանական եղանակներ և օրգանական, անվտանգ պարարտանյութեր։

Էլեկտրակայանները լի են իրենց դրական և բացասական կողմերով:
ՀԷԿ-ները էկոլոգիապես ամենաանվտանգ էլեկտրակայաններն են: Սակայն դրանք ունեն իրենց բացասական կողմերը: Էլեկտրակայանի կառուցման սխալ դիրքի արդյունքում նկատվում է գետի ջրի պակասում: ՀԷԿ-երի կառուցումը հանգեցնում է նաև հողային տարածությունների ջրածածկման: Շատ հաճախ, ՀԷԿ-եր կառուցված վայրերում ականատես ենք լինում հողերի տեղատարման (էրոզիա) երևույթի:

ՋԷԿ–ները իրենց աշխատանքի ընթացքում օգտագործած վառելիքի նյութական մասը վերածում են թափոնների, որոնք անցնում են շրջակա միջավայր թունավոր գազերի կամ պինդ նյութի տեսքով:

ԱԷԿ-ները տնտեսական տեսանկյունից մի շարք առավելություններ ունեն ՋԷԿ-ների նկատբամբ: Քանի որ ԱԷԿ-ները ավելի քիչ վառելիք են օգտագործում հետևաբար դրանց թափոններն էլ շատ ավելի քիչ կլինեն: Ի տարբերություն ՋԷԿ-ների, ԱԷԿ-ները մի քանի անգամ ավելի շատ ջուր են պահանջում, այսինքն մեծ է նրանց կողմից շրջակա միջավայրի ջերմային աղտոտման հավանականությունը: Սակայն ԱԷԿ-ների հիմնական խնդիրը իր վտանգավորությունն է: Ճիշտ է, ԱԷԿ-ները աշխատում են կառուցել բնակավայրերից հեռու վայրերում, սակայն դրանց ազդեցությունը մարդկանց վրա անխուսափելի է: Պատերազմների ժամանակ սրանք կարող են դառնալ միջուկային զենքեր:

Այլընտրանքային ռեսուրսներ:

Ամենաանվտանգ ռեսուրսները այլընտրանքային ռեսուրսներն են: Մարդիկ կարողանում են օգտագործել քամու, արևի, մակընթացությունների էներգիան: Դրանք անսպառ աղբյուր են, իսկ էլեկտրակայանների հումքը վաղ թե ուշ վերջանալու է: Բացի դրանից դրանք չեն առաջացնում էկոլոգիական լուրջ խնդիրներ: Չնայած օրինակ արևից մենք չենք կարող ստանալ էներգիա գիշերը, կամ ցերեկային որոշ ժամերին: Բացի այդ, արևի էներգիան լիարժեք օգտագործելու համար անհրաժեշտ է կուտակել, իսկ կուտակելու համար մեծածավալ սարքավորումներ են պահանջվում: Որքան մեծ է կուտաքվելիք էներգիայի պաշարը, այնքան մեծածավալ կուտակիչներ են անհրաժեշտ:

Բնական գազը, ածուխը և նավթն ունեն առավելություններ և ոչ այնքան լավհատկություններ։

Օրինակ՝ ածուխը երեք բրածո վառելիքներից ամենաշատ աղտոտողէներգիայի աղբյուրն է։ Ածուխի արտադրման բոլոր փուլերում միջավայրինվնաս է պատճառվում։ Ածուխ վառելու հետևանքներն են թթվայինանձրևները, թունավոր քիմիական նյութերի ու ջերմության առաջացումը։Օդի մեջ բաց է թողնում աղտոտող նյութեր, որոնցից են սնդիկը, կապարը, ծծմբի երկօքսիդը, ազոտի օքսիդներ և այլ ծանր մետաղներ։

Առողջության վրա ազդեցությունը կարող է բերել ասթմայի ու շնչառականդժվարությունների, ուղեղի վնասի, սրտային խնդիրների, քաղցկեղի, նյարդաբանական խնդիրների և կարճ կյանքի։ Ածուխով աշխատողէլեկտրակայանները ավելի քան 100 տոննա ածխի մոխիր են առաջացնումյուրաքանչյուր տարի։ Այդ թափոնների կեսից ավելին արտանետվում է լճերև այլ վայրեր, որտեղ ի վերջո կարող է ներփաթանցել ջրուղիներին ու խեմլուջրի պաշարներին։ 

Կլիմայի փոփոխությունը ածխի ամենալուրջ և երկարատև բացասականհետևանքն է։ Ածուխը, որը մեծ չափով ածխածին է, այրվելուց բաց է թողնումածխաթթու գազ, որն էլ ջերմությանը կլանող գազ է։ Երբ ածխաթթու գազըհայտնվում է մթնոլորտում, այն վերմակի նման ծածկում է մոլորակը ևջերմաստիճանը իր սովորականից բարձրացնում է։ Գլոբալ տաքացումն էլկարող է բերել երաշտների, ծովերի մակարդակի բարձրացման, ջրհեղեղների, եղանակի ծայրահեղ դեպքերի ու կենդանատեսակներիվերացմանը։

Բնական գազն, ինչպես ածուխը, խնդիրներ է առաջացնում մթնոլորտիաղտոտման, միջավայրին ու մարդկանց առողջությանը վնասի հետ։ Գլոբալտաքացման հետ կապված արտանետումները ավելի քիչ են քան ածխինըկամ նավթինը, սակայն գազն առաջ է բերում ավելի մեծ խնդիր։ Գազիստանալու ու խողովակներով տեղափոխելու գործընթացում լինում ենմեթանի արտահոսումներ։ Մեթանը բնական գազի հիմնականբաղադրիչներից է և ածխաթթու գազից 35 անգամ ավելի հզոր էջերմությունը կլանելու հարցում։ Բնական գազի ու նավթի համար փորելընաև վնասակար է՝ հողի էրոզիայի և մոտակա գետերում հայտնվողաղտոտող նյութերի պատճառով։

Նավթը հիմնականում տարբեր ածխաջրածինների խառնուրդ է։ Որպեսզիկարողանան կիրառվել որպես էներգիայի աղբյուր, այս ածխաջրածիններըսկզբում պետք է մշակվեն։ Մշակման ժամանակ առաջանում են թունավորգազեր ինչպես ածխաթթու գազը և պինդ նյութեր ինչպես պլաստմասսան։Նավթի ջրային տեղափոխման շնորհիվ տարիների ընթացքում եղել ենբազմաթիվ պատահարներ, երբ այն լցվել է օվկիանոս։ Այսպիսի դեպքերըմեծ հետևանքներ են ունենում միջավայրի համար։

Նավթը թափանցում է ափի ավազի մեջ, ինչպես նաև կլանվում է մոտբուսականության կողմից։ Նավթը հեշտությամբ ծածկում ու մտնում էտարբեր մակերեսների մեջ, որից հետո պահանջվում են մեծաշխատանքներ այդ շրջապատը գոնե մասամբ մաքրել։ Հետևանքներըմնում են տարիներով, նավթը նույնիսկ տասնամյակներ հետո դեռ կարող էառկա լինել։ Տուժում են ջրային կենդանիներն ու բուսականությունը, այսինքն՝ ամբողջ էկոհամակարգը։ Շատ ձկների ու այլ ջրայինկենդանիների համար նավթը կարող է մահացու լինել։ Նաև վնասվում ենայդ էկոհամակարգից սնվող թռչունները, որոնք նավթից կեղտոտվածփետուրների պատճառով թռչելու հետ խնդիրներ են ունենում։

Աղտոտումը սպառնում է մարդու առողջությանը, բույսերի և կենդանիներիտեսակային բազմազանությանը և հանգեցնում շրջակա միջավայրիվատթարացման։ Չհարմարվելով շրջակա միջավայրի փոփոխություններին՝ կենդանի օրգանիզմը ձեռք է բերում հիվանդություններ, բնական աղետներիժամանակ մարդը ենթարկվում է հոգեկան ուժեղ ցնցումների, տվյալբնակտարածքում՝ հողում կամ ջրում, մարդու օրգանիզմի նյութափոխանակության համար անհրաժեշտ միկրոտարրերի պակասիցառաջանում են մի շարք հիվանդություններ, օրինակ՝ ջրում ֆտորի պակասը առաջացնում է ատամների ոսկրափուտ, իսկ յոդինը՝ տեղաճաչաքային խպիպ։

Սնկիկներով, բակտերիաներով վարակված խմելու ջուրն առաջացնում է ստամոքսաղիքային հիվանդություններ, բարձր աղմուկը հանգեցնում է հիպերտոնիկ հիվանդության և գերհույզային (սթրեսային) վիճակի, ճառագայթաակտիվ նյութերի մեծ քանակը նպաստում էսպիտակարյունության և քաղցկեղի առաջացմանը։ Մթնոլորտում որոշքիմիական նյութերի առկայությունն առաջացնում է բրոնխային հեղձուկի և ալերգիական հիվանդությունների։ Աղտոտման մակարդակը հսկվում է սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաներով, սահմանային թույլատրելի արտանետումներով և այլ չափորոշիչներով, որոնք խախտելու դեպքում նախատեսվում են տնտեսական, վարչական և նույնիսկ քրեական(կախված աղտոտման հետևանքներից) պատժամիջոցներ։

Աղտոտման դեմ պայքարի հիմնական միջոցը չաղտոտելն է։ Աղտոտումը ներառում է բազմազան գործոններ՝ կապված աղտոտման բազմաթիվ աղբյուրների հետ, որոնց դեմ հնարավոր չէ պայքարել մեկ պարզեղանակով։ Յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում պետք է որոշելհիմնախնդիրն առաջացնող աղտոտիչը, մշակել և ներդնել հսկողության ընդունելի ռազմավարություն։ Աղտոտման դեմ պայքարը աղտոտիչների բացասական ազդեցությունից բույսերի, կենդանիների, մարդկանց և նյութական արժեքների պահպանման միջոցառումների համակարգ է, որ նիրականացվում է էկոլոգիական փորձաքննությամբ և շրջակա միջավայրիաղտոտման վիճակի գնահատմամբ։

Քիչ առաջ կարդացի Ալեքսանդր Լապշինի բլոգը, ճիշտն ասած մի փոքր ապշած եմ։ Երբեք չէի պատկերացնի, որ օտարերկրացին ինձինց լավ է ծանոթ Հայաստանի խնդիրների մասշտաբին։ Երևանում սարսափելի կեղտոտված է օդը հարյուր հազարավոր հին մեքենաների պատճառով, որոնք երկիր են բերվում եվրոպական աղբատեղիներից։ Վերահսկման ոչ մի ֆիլտր արտանետումների համար չկա, ոչ ոք չի հետևում դրանց տեխնիկական վիճակին։ Երևանցիները տարեկան տասնյակ հազարավոր տոննա ամենավնասակար միկրոտարրեր են շնչում, որոնք նպաստում են քաղցկեղի և կաթվածի առաջացմանը։

Հայաստանում չկա որևէ գործարան, որը աղբ կվերամշակեր։ Երևանում մի քանի աղբավայր կա, այնտեղ հարյուր հազարավոր տոննա աղբ փտում է, թունավորում օդը։ Իսկ երբ քամիներ են փչում, ապա թույնը փոշու և գարշահոտության տեսքով տարածվում է ողջ քաղաքում։ Այդ թունավոր փոշին ամենուր է՝ բնակարաններում, մեր հագուստին, ուտելիքում, բայց որ ամենավատն է՝ մեր թոքերում։

Ալեքսանդր Լապշինը ասում է, որ գտնվելով Երևանում նա իրեն շատ ավելի վատառողջ է զգում, քան Իսրայելում կամ եվրոպական որևէ երկրում։ Դրա պատճառը Հայաստանի էկոլոգիան է։

Հայաստանում տարեկան գրանցվում է քաղցկեղով հիվանդանալու մոտ 9000 դեպք, և 20-30 հազար կաթվածի դեպք։ Հայաստանը կաթվածների թվով աշխարհի երկրների առաջին տասնյակում է։ Մեկ տարում Հայաստանի 3 հազար բնակիչ մահանում է քաղցկեղից։

Ես և իմ ընտանիքը ակտիվ կերպով փորձում ենք պահպանել բնությունը և մեր կողից աղբ չավելացնել։ Ինչպես նաև հորդորում ենք մեր դիմացիններին։ Բավական է, որ յուրաքանչյուրը իր կողմից խնամքով վերաբերվի մեր երկրին, քանի որ պետության հասցրած վնասները իրենց հերթին մեծ են։

Դեռ վաղ ժամանակներից, մարդկությունը սկսեց օգտվել բնության բարիքներից, չհասկանալով հասցրած վնասները, ստեղծվեցին սարքեր, որոնք մինչ այժմ անխնա կերպով օգտագործվում են: Այս ամենի պատճառով երկիր մոլորակը ունի բնապահպանական մեծ խնդիրներ, որոնք կբերեն կյանքի արագ ոչնչացման: Ներկայումս մեզ անհանգստացնում են հետևյալ խնդիրները`

1. Երկրագնդի մթնոլորտի աղտոտումը և օզոնի շերտի քայքայումը: 

2. Երկրագնդի անտառազրկումը:

3. Հողերի վատթարացումը և էրոզիան:

4. Անապատացումը:

5. Համաշխարհային օվկիանոսի աղտոտումը:

6.Կենսաբանական տեսակների բազմազանության հիմնախնդիրներ:

7.Քաղցրահամ ջրերի որակի վատացումը:

Խնդիրներ լուծման համար պետք է ամեն մի անձ իր հերթին խնայողաբար օգտագործի ջուրը կամ էլէկտրականությունը, պլաստիկ իրերը փոխանակել բնական մատերյալներից պատրաստված իրերով և պարզապես չաղտոտել շրջակա միջավայրը: